Haberler

Öğretim Üyemizin Yürütücüsü Olduğu Proje TÜBİTAK Desteği Aldı

02.09.2022

Üniversitemiz Tarih Bölümü öğretim üyelerinden Prof. Dr. Selim Karahasanoğlu’nun yürütücülüğünü gerçekleştirdiği “Osmanlı Literatüründe Ben-Anlatıları: Envanter, Analiz (1500-1800)” isimli projesi TÜBİTAK 1001-SOBAG-2022/1 kapsamında değerlendirildi ve desteklenmeye uygun görüldü.

Ben-anlatısı tabiri bir süredir araştırmacılar tarafından otobiyografi, günlük, hatırat ve kişisel mektup gibi metinleri kapsayacak şekilde kullanılmaktadır. Doğu-İslam toplumlarında kişilerin kendilerinden, duygu-düşüncelerinden ve yakın çevrelerinden bahsettikleri bu tür metinler üretmediklerine dair yaygın bir kanı vardır. Özellikle Tanzimat öncesinde böylesi metinlerin varlığına rastlanılmadığı düşünülmektedir. Buna bağlı olarak Doğu’da bireyin bulunmadığı ve bireyin ortaya çıkışı sürecinin Batı’dakine benzer biçimde şekillenmediği yönünde fikirler ortaya atılmıştır. Oysa şimdiye kadar İslam coğrafyasında kaleme alınmış metinler üzerine yapılan müstakil çalışmalar bunun tam tersine işaret etmektedir. Batı’da ilk otobiyografi örnekleri 16. yüzyıla kadar indirgenebilirken Arap otobiyografi yazımının çok daha öncesinde, 11. yüzyıl gibi erken bir dönemde, var olduğu kanıtlanmıştır. Osmanlı coğrafyasında da ilk örneklerine oldukça erken dönemlerden itibaren rastlanmaktadır. Dünyanın birçok ülkesinde ve özellikle Avrupa’da bu tarz metinler üzerine bilimsel araştırmalar yürütülmektedir. Çoğu ülkede metinler ortaya çıkarılmış, kategorize edilmiş ve envanterleri oluşturularak kamuoyuyla paylaşılmıştır. Osmanlı sahasında çalışmalar ancak, dağınık ve müstakil şekilde ilerlemektedir. Henüz Osmanlı’dan miras metinlerin bütüncül değerlendirilebilecek şekilde ortaya çıkarılabildiği söylenemez. Öncelikle metinlerin tespit edilmesi, envanterinin çıkarılması ve akabinde analiz edilmesine ihtiyaç vardır.

Proje, bu ihtiyaca yönelik şimdiye kadar yürütülmüş çeşitli çalışmaların sonucunda ortaya çıkmıştır. 2015 yılında İstanbul Medeniyet Üniversitesi’nin Medeniyet Araştırmaları Merkezi (İSMAM) çatısı altında “Ben-Anlatıları Araştırma Birimi” kurulmuştur. 11-13 Mart 2020’de, üniversitemiz Edebiyat Fakültesi Dekanlığı, Medeniyet Araştırmaları Merkezi, Ben-Anlatıları Araştırma Birimi ortaklığında “Osmanlı Literatüründe Ben-Anlatıları (Ottoman Ego-Documents)” ismiyle Osmanlı ben-anlatısı metinleri üzerine bir bilimsel toplantı düzenlendi. Bu çalıştayı, Türk Tarih Kurumu ve İlim Sanat Tarih Edebiyat Vakfı (İSTEV) destekledi. 15-17 Haziran 2022’de, aynı isimle, üniversitemiz bünyesinde ve TÜBİTAK ve İSTEV destekli bir sempozyum düzenlendi. Sempozyumda da çalıştayda olduğu gibi özellikle Tanzimat öncesine dair tespit edilen metinlerin ve mevcut çalışmaların bir değerlendirmesi yapıldı, kavram ve kapsam üzerine fikir yürütüldü.

Proje, 36 aylık bir süreyi kapsayacaktır. Çalışmalar kapsamında Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı'na bağlı yazma eser arşivleri ve kütüphanelerinde çalışmalar yürütülecek ve Osmanlı coğrafyasında yazılıp-konuşulan dillerde kaleme alınmış ben-anlatısı metinleri tespit edilecektir. Bu metinler incelenecek ve seçili metinlerin transliterasyonları gerçekleştirilecektir. Elde edilen metinler, yazarının yazma motivasyonu, kimliği, mesleği, kariyeri ve sosyal çevresinin ortaya çıkarılmasıyla anlamlandırılacaktır. Proje, Osmanlı ben-anlatısı yazım kültüründe tür devamlılığının söz konusu olup olmadığını sorgulayacak, metinlerin yapısındaki benzerlikleri irdeleyecektir. Proje sonucunda yayımlanacak bilimsel kitapta ortaya çıkarılan her bir eserin tanımı ve içeriğine dair bilgi barındıran bir envanter yayımlanacaktır. Projenin ben-anlatısı kavramına olan farkındalığın artırılması, kavramın ve kapsamının belirlenmesi, Osmanlı dünyasında bireyin izinin sürülmesine katkı vermesi umulmaktadır.